Diplomatie voor wereldleiders: hoe moet het niet?

Robert van de Roer

Mascha Teirlinck interviewt Robert van de Roer

“Trump op bezoek in Europa: geen doorbraken, maar ook geen brokken”, kopte de NOS vorig weekend nadat het eerste bezoek van Trump aan Europa was afgerond. “Geen brokken?”, reageert Robert van de Roer scherp als altijd. “Het was in één woord genant. Trump heeft zich onbeschoft en horkerig gedragen. Er waren diverse incidenten, diepe meningsverschillen en een ontbrekende solidariteitsgarantie aan de NAVO. Hij heeft zich voor het oog van de wereld verder verlaagd. Helemaal nu hij ook uit het klimaatakkoord stapt.’’

Robert van de Roer volgt president Trump als diplomatiedeskundige op de voet. We spraken elkaar eerder vlak na de verkiezingen in Amerika. De grote vraag toen was of Trump zijn onevenwichtige houding die hij liet zien tijdens de verkiezingscampagne wist om te vormen naar een evenwichtiger houding als president. Robert stelt vast dat dit niet gebeurt. “Het ontbreekt Trump aan tact en raffinement die een wereldleider nodig heeft. Hij is niet capabel om in het gezelschap van wereldleiders te opereren. Het is zeer wel mogelijk dat zijn roekeloosheid hem mede de das zal omdoen als president.’’

Zo op zijn gemak als Trump zich leek te voelen in Saudi-Arabië en Israel, zo ongemakkelijk werd het bij de EU, NAVO-top en G7-bijeenkomst op Sicilië vorige week. “Europa had er op gerekend dat deze reis van Trump in het teken zou staan van het aanhalen van de betrekkingen tussen Europa en de VS na alle negatieve dingen die hij eerder over de EU en de NAVO had gezegd”, aldus Robert, “maar de toon werd gelijk gezet bij de onthulling van een monument ter nagedachtenis aan 9/11 bij het nieuwe hoofdkwartier van de NAVO. Als een klasje ongehoorzame kinderen werden EU-leiders aangesproken op hun defensie-uitgaven. De manier waarop, maar met name het moment had niet ongepaster kunnen zijn! 9/11 is nota bene de enige keer in de geschiedenis van de NAVO geweest dat het zogenaamde artikel 5* in werking is getreden en alle NAVO-bondgenoten zich achter de Verenigde Staten hebben geschaard. Wie gaat er nu op een moment waarop dit saamhorigheidsgevoel van destijds eigenlijk benadrukt zou moeten worden zichzelf in de voet schieten door op dat ogenblik te hameren op defensie-uitgaven? Hij heeft hier inhoudelijk zeker een punt, maar dit optreden was ongehoord, onbeschoft en contraproductief.”

Ook de pers ontging het niet dat Trumps optreden een doorn in het oog was van zijn Europese collega’s. “Donald Trump’s Europe tour leaves leaders strangely shaken” (The Guardian), “Trump’s trip was a catastrophe for U.S. - Europe relations” (The Atlantic), “Following Trump’s trip, Merkel says Europe can’t rely on ‘others.’ She means the U.S." (The Washington Post). De Engelse Guardian ging uitgebreid in op Trumps misstappen, zoals het zeer bot opzij duwen van de premier van Montenegro, opmerkingen als de ‘very, very bad’ Duitsers tegen de EU-leiders Tusk en Juncker, maar ook simpelweg het ontbreken van feitelijke kennis van zaken over bijvoorbeeld handelsverdragen. Robert van de Roer: “De kern van zijn buitenlandstaf - Tillerson, Mattis en McMaster - missen diplomatieke vaardigheden, eigenlijk net als de rest van zijn team. Experts die al jaren meedraaien in Washington en geknipt waren voor het Witte Huis zijn door Trump langs de zijlijn gezet of weigeren voor hem te werken. En dan ontbreekt het ook nog aan inhoudelijke dossierkennis. Trump leest weinig en luistert slecht. Daar zit geen enkele verbetering in. Stafleden schotelen hem daarom zoveel mogelijk plaatjes of graphics voor. Zelfs de Belgische regering was daar vorige week bij het bezoek toe overgegaan. Die bilaterale ontmoeting verliep misschien daarom wel nog het minst slecht.’’

De grote vraag is natuurlijk: wat nu? “Eén ding is duidelijk, Trump isoleert zichzelf, zeker nu hij ook uit het klimaatakkoord stapt. Zowel in de Verenigde Staten zelf, als nu ook in Europa,” aldus Robert, “Vergis je niet, de problemen waar hij tegenaan loopt in de VS zijn groot. Allereerst, zijn beleid - als we daar al over kunnen spreken - komt niet van de grond. Obamacare, de begroting, de travelban, alles is moeizaam, hij bereikt niets. Ten tweede, alle onderzoeken die naar de Ruslandconnectie lopen maken hem zeer kwestbaar. Het onderzoek van Mueller naar de banden met Rusland wordt hierin leidend. Mueller heeft veel macht, hij kan iedereen dagvaarden en ook Trumps schoonzoon wordt hierin nu meegenomen. Bepalend is ook hoe lang de Republikeinen Trump de hand boven het hoofd blijven houden, zeker nu dit najaar de campagne voor de midterm elections eind 2018 begint. Willen zij een president die elke dag negatief in het nieuws is?”
Ook in Europa blijven er weinig vrienden voor Trump over. Robert: “Trump heeft zijn hand verspeeld vorige week en dat zal niet zo maar vergeten worden in Europese kringen. Trump vergeet dat wereldpolitiek ook gaat over mensen die met elkaar door één deur moeten kunnen. Zijn gedrag werd door een NAVO-diplomaat getypeerd als dat van een maffia-baas en daarmee leg je niet de basis voor een goede samenwerking.”

Hoe vervelend de houding van Trump ook voor Europa mag zijn, toch biedt het ook kansen. Nieuw gekozen Frans president Macron viel tijdens de G7-top tweemaal specifiek op. Eerst door dé handdruk te geven, waar Trump zich letterlijk niet aan kon onttrekken. Later door Trump te laten wachten en eerst uitgebreid Merkel en anderen te begroeten. Robert: “Macron doorziet Trump en zijn lompheid. Zijn houding maakt hem zeker interessanter dan zijn voorganger Hollande, met name in combinatie met Merkel.” Want ook Merkel spreekt zich steeds minder diplomatiek uit over haar Amerikaanse collega. Robert: “Merkel is klaar met Trump en zijn houding. Haar duidelijke taal afgelopen week aan het adres van Trump maakt duidelijk dat ze niet gediend is van zijn optreden en dat zij het voortouw wil nemen in een nieuwe houding van Europa richting Trump. Europa moet zijn eigen broek op leren houden en als het lukt om de as Parijs-Berlijn verder te herstellen dan kan Europa nieuw elan krijgen, een nieuwe boost.”

Foto credits: European Union, https://goo.gl/PR1qUy


*Artikel 5 van het NAVO-verdrag houdt in dat een aanval op één van de NAVO-landen door de andere zal worden opgevat als een aanval op allemaal en alle landen zullen samenwerken om de aanval af te weren.