Economen en weermannen

Frans Boekema

Economen worden heel vaak vergeleken met weermannen (en weervrouwen!). Dat heeft alles te maken met de betrouwbaarheid van hun voorspellingen. Zo kan je zonder overdrijving over beide beroepsbeoefenaren het volgende stellen. “Ze zijn zelden in staat het (economisch) weer goed te voorspellen, maar achteraf kunnen ze wel exact uitleggen waarom het (economisch) weer is geworden zoals het zich daadwerkelijk heeft voorgedaan.” Kennelijk is het dus heel complex en ingewikkeld om dergelijke voorspellingen adequaat te kunnen doen. Er zijn met andere woorden heel veel factoren verantwoordelijk voor het uiteindelijke resultaat. En dan ook nog te bedenken dat deze factoren in een voortdurende wisselende samenhang en intensiteit op elkaar en het uiteindelijke resultaat inwerken.

De huidige economische crisis bewijst in feite de juistheid van bovengenoemde stelling. Ondanks het feit dat onze geleerde rekenmeesters zoals het Centraal Planbureau en het Centraal bureau voor de Statistiek over zeer geavanceerd wiskundige en econometrische modellen beschikken, zijn ze er bij lange na niet in geslaagd om de huidige crisis goed en adequaat te voorspellen. De economische werkelijkheid is kennelijk veel weerbarstiger, dan je vanuit rationele overwegingen en op een mathematische leest geschoeid, zou mogen verwachten. De geavanceerde modellen moeten keer op keer worden gecorrigeerd en bijgesteld. Wat overblijft is ons gezonde boerenverstand en het besef dat naast allerlei rationele en meetbare factoren ook irrationele en moeilijk meetbare factoren een (cruciale) rol blijven spelen. Met andere woorden, voor ons gezonde verstand moeten we vooral gebruik maken van creativiteit en gevoelens naast de harde rationaliteit. Dat betekent dat we ook voor de (economisch) weersvoorspellingen een blijvend beroep zullen moeten doen op creatieve en orginele denkkracht. Het sleutelwoord vertrouwen komt hier dan ook om de hoek kijken.

Kennelijk bieden harde en rationele analyses alléén onvoldoende vertrouwen in een hoopgevende toekomst. Integendeel, de toekomst is aan de creatieve en orginele denkers. Adviseurs en onderzoekers kunnen zich juist op deze dimensies onderscheiden van de grijze middenmoot. De toekomst is aan de grenzeloze (creatieve en orginele) adviseurs, zeker ook als het gaat over onze voorspellingen van de toekomst. Dan gloort en tenminste weer een beetje meer zonneschijn in deze bittere crisistijden!